اثر پراش / انکسار نور / تفرق نور (Diffraction)
اثر پَراش پدیدهای نوری است که در آن، امواج نور هنگام عبور از لبهها یا روزنههای بسیار کوچک دچار انحراف و گسترش میشوند. در عکاسی، این پدیده معمولاً زمانی رخ میدهد که دیافراگم لنز بیش از حد بسته شود.
بستهتر کردن دیافراگم (یعنی انتخاب عدد f بزرگتر) معمولاً باعث افزایش عمق میدان وضوح میشود؛ یعنی بخشهای بیشتری از صحنه از پیشزمینه تا پسزمینه در فوکوس قرار میگیرند. اما اگر دیافراگم بیش از اندازه کوچک شود، پراش نور باعث کاهش شارپنس تصویر میشود. در این حالت، پرتوهای نوری که از لبههای تیغهٔ دیافراگم عبور میکنند، بهجای تشکیل نقطهای دقیق روی حسگر، در قالب الگوی موجدار و حلقوی پخش میشوند که به آن قرص اِیری (Airy Disk) گفته میشود.
این الگو سبب میشود جزئیات ریز تصویر کمی محو بهنظر برسند. به بیان دیگر، اگرچه عمق میدان افزایش مییابد، اما وضوح ظریفترین بخشهای تصویر کاهش پیدا میکند. بنابراین هر لنز، یک محدودهٔ دیافراگم بهینه دارد که بین حداکثر وضوح و بیشترین عمق میدان تعادل برقرار میکند (معمولاً در محدودهٔ f/5.6 تا f/11 برای بیشتر لنزهای عکاسی).
برای درک سادهتر، میتوان این پدیده را با فشار دادن سر شیلنگ آب مقایسه کرد: هرچه دهانهٔ خروجی تنگتر شود، پاشش آب بیشتر گسترش مییابد. در مورد نور نیز، هرچه روزنهٔ دیافراگم کوچکتر شود، پرتوهای نور گستردهتر پخش میشوند و از تیزی تصویر کاسته میشود.
اثر پراش بخشی طبیعی از رفتار موجی نور است و نمیتوان آن را بهطور کامل حذف کرد؛ با این حال، شناخت آن به عکاس کمک میکند تا دیافراگم مناسب را بر اساس نوع سوژه و عمق میدان مورد نیاز انتخاب کند.
- تفاوت انکسار نور در دو دیافراگم باز و بسته:
