اختلاف منظر (Parallax)
اختلاف منظر پدیدهای اپتیکی است که زمانی رخ میدهد که زاویهٔ دید بین منظرهیاب (Viewfinder) و عدسی اصلی دوربین (Lens) یکی نباشد. در چنین شرایطی، تصویری که عکاس در منظرهیاب میبیند با تصویری که روی فیلم یا حسگر ثبت میشود، اندکی تفاوت دارد. این پدیده بهویژه در دوربینهایی که از سیستمهای نوری مجزا برای مشاهده و ثبت تصویر استفاده میکنند، مانند دوربینهای دولنزی انعکاسی (TLR) و دوربینهای منظرهیاب نوری (Rangefinder)، آشکار است.
میزان اختلاف منظر به فاصلهٔ سوژه تا دوربین بستگی دارد. هرچه سوژه نزدیکتر باشد، زاویهٔ دید بین منظرهیاب و عدسی بیشتر تغییر میکند و در نتیجه خطای قاببندی (Framing Error) افزایش مییابد. در مقابل، برای سوژههای دوردست، این اختلاف تقریباً قابلچشمپوشی است.
برای کاهش این خطا، برخی از دوربینها دارای سیستم جبران اختلاف منظر هستند. در این مدلها، با تغییر فاصلهٔ کانونی یا تنظیم فاصلهٔ فوکوس، منظرهیاب بهصورت مکانیکی یا اپتیکی جابهجا میشود تا زاویهٔ دید آن با عدسی اصلی تطبیق یابد. در برخی دوربینهای دیگر، کادر ثانویهای درون منظرهیاب برای عکاسی از سوژههای نزدیک تعبیه شده است تا عکاس بتواند موقعیت واقعی سوژه را دقیقتر ببیند.
نمونهای جالب از طراحی برای رفع این مشکل، در برخی دوربینهای دولنزی انعکاسی کلاسیک دیده میشود که به مکانیزمی موسوم به Parallax Compensator یا «تنظیمکنندهٔ اختلاف منظر» مجهز بودند. این سیستم با بالا و پایین کردن منظرهیاب متناسب با فاصلهٔ فوکوس، دید عکاس را با دید واقعی عدسی همراستا میکرد.
در عکاسی دیجیتال مدرن، دوربینهای DSLR و Mirrorless بهدلیل استفاده از منظرهیاب نوری از طریق عدسی (TTL: Through The Lens) یا منظرهیاب الکترونیکی، عملاً فاقد اختلاف منظر هستند؛ با این حال، آشنایی با این مفهوم برای درک تاریخ تحول فناوریهای اپتیکی در عکاسی اهمیت دارد.
