اثر ساباتیه / وارونگی تون (Sabattier Effect)
اثر ساباتیه پدیدهای نوری و شیمیایی در عکاسی سنتی است که طی آن، تونهای تصویر (درجات روشنایی و تیرگی) بهصورت جزئی یا کامل وارونه میشوند. این حالت زمانی رخ میدهد که فیلم یا کاغذ عکاسی در میانهٔ فرآیند ظهور، برای مدت کوتاهی دوباره در معرض نور قرار گیرد. در نتیجه، بخشهایی از تصویر که تیره بودهاند روشنتر دیده میشوند و بالعکس، بخشهای روشن ممکن است تیره شوند.
این پدیده نخستین بار در دههٔ ۱۸۶۰ میلادی توسط شیمیدان فرانسوی آرمان ساباتیه (Armand Sabatier) گزارش شد، اما در قرن بیستم توسط عکاس و هنرمند سوررئالیست من ری (Man Ray) به شهرت رسید. او بهطور اتفاقی، توسط دستیارش لی میلر (Lee Miller) با این اثر روبهرو شد و بعدها آن را آگاهانه در آثار خود به کار برد. این تکنیک بعدها به یکی از شاخصههای بصری هنر سوررئالیستی تبدیل شد.
اثر ساباتیه اغلب با سولاریزاسیون (Solarization) اشتباه گرفته میشود. در حالی که سولاریزاسیون بهمعنای تخریب تصویر در اثر نوردهی بیش از حد نگاتیو است، اثر ساباتیه حاصل نوردهی کنترلشده و کوتاه در مرحلهٔ ظهور میباشد. تفاوت ظریف میان این دو در همین «زمان» و «شدت» نوردهی نهفته است.
نمونهٔ معروفی از وارونگی کامل تون را میتوان در عکس «خورشید سیاه» (Black Sun) اثر اَنسل آدامز (Ansel Adams) مشاهده کرد، که در آن قرص خورشید به شکلی غیرمنتظره و تیره دیده میشود.
در عکاسی دیجیتال امروزی، نرمافزارها و فیلترهای ویرایش تصویر مانند Photoshop میتوانند اثر ساباتیه یا سولاریزاسیون را بهصورت شبیهسازی دیجیتال بازآفرینی کنند، بدون نیاز به فرآیند شیمیایی تاریکخانه.
